Στις 12 του Μάη 1992, έφυγε από τη ζωή ο ποιητής Νίκος Γκάτσος, η πολύχρονη συνεργασία του οποίου με τον Μάνο Χατζιδάκι «ευθύνεται» για πολλά μεγάλα τραγούδια που αγαπήθηκαν από τον κόσμο και έμειναν άφθαρτα στο χρόνο. Άλλωστε και η πρώτη εμφάνιση του Ν. Γκάτσου στη δισκογραφία (1958) ήταν με το τραγούδι «Χάρτινο το φεγγαράκι», που μελοποίησε ο Μάνος Χατζιδάκις.
Ο Μάνος Χατζιδάκις θα πει (σε τηλεοπτική εκπομπή της ΕΤ2, 1989) για τον μεγάλο δημιουργό και φίλο του Νίκο Γκάτσο:
«Το τραγούδι βασίζεται στη λέξη, όχι τη φθαρμένη αλλά την ανανεωμένη με την αρχική της δύναμη. Καταλαβαίνετε βέβαια πως, δεν θα επιτύγχανα ένα αξιόλογο αποτέλεσμα στο τραγούδι μου, αν δεν είχα την τύχη από νέος να διδαχθώ και να συνεργαστώ με αληθινούς ποιητές τον Ελύτη, τον Γκάτσο, τον Σεφέρη κι όχι με διεκδικητές του τίτλου του ποιητή. Ο Γκάτσος είναι μεγάλος δάσκαλος κι αληθινός ποιητής.
Το τραγούδι μαζί του έγινε λαϊκό γιατί οι λέξεις του έχουν λαϊκή καταγωγή. Αλλά η σύνθεση των λέξεων και μετά η από μένα σύνθεση των ήχων, φέραν σαν αποτέλεσμα ένα τραγούδι όχι εύκολο κι όχι για να ικανοποιήσει λαϊκές συνήθειες. Η έννοια του λαϊκού δεν κολακεύει κατ’ ανάγκην τους απαίδευτους και τους δίχως ευαισθησία λαϊκούς. Ακόμα και η συλλαβή στο στίχο του Γκάτσου έχει την παντοδυναμία της αρχικής της καταβολής, γι αυτό και η μουσική σύνθεση απαιτεί γνώση, επίπονη εργασία κι ανάλογη ευαισθησία για να μη γίνει το αποτέλεσμα ατραγούδιστο. Τέλος, στον Γκάτσο οφείλω τον λόγο υπάρξεως του τραγουδιού μου, εκτός από το λόγο του μέσα στο τραγούδι».
Σκόρπιες σημειώσεις (8): Ο μύθος των Χριστουγέννων
Ο μύθος των Χριστουγέννων κρατιέται με τη βία απ’ τα παράθυρα και από τις πόρτες, κρεμασμένος σε πανύψηλα κι αφιλόξενα σύγχρονα σκυθρωπά κτίρια. Τον συντηρούν οι δραστηριότητες της αγοράς, τα συμφέροντα των εμπόρων, οι ανελεύθερες κυβερνήσεις -πλην ανατολικών- και οι ακόμη πιο ανελεύθερες θρησκευτικές οργανώσεις, τέλος, οι αστοί και οι εργατικοί, πρόσφατοι μετανάστες στην αστική τάξη, που κατ’ ουσίαν κυβερνάν τον κόσμο μας και που επιθυμούν θρησκευτικές αιτιολογίες και παραδόσεις για διασκέδαση, απόλαυση και αμεριμνησία.
Κι αυτά ακόμη προσπαθούν να ονειρεύονται μέσα απ’ τις εφιαλτικές ειδικές εκπομπές της τηλεόρασης, κι από ‘να σπίτι που τις μέρες αυτές, δεν έχει να προσθέσει κανένα αληθινό αγαθό, ούτε υποδομή για μια γενναία ονειροπόληση – ονειροπόληση ενός κόσμου ιδανικού, που να τον κυβερνάει ο Χριστός και οι Άγιοι του, με αρχηγό τον Αη Βασίλη. Ιδιαίτερα στον τόπο μας, τα Χριστούγεννα γίνανε μέρες συναλλαγής και αυτοϊκανοποίησης. Ευκαιρία για μια ευρωπαϊκή παράσταση. Αν είχαμε και λίγο περισσότερο χιόνι, ω τότε τα πράγματα θάσαν καλύτερα.
Η γέννηση του Χριστού παραμένει πια μια επέτειος άγονη και χωρίς αίσθημα. Έχει για πάντα ξεχαστεί το αποτέλεσμα αυτής της μοναδικής γέννησης, που φώτισε και θεμέλιωσε τον κόσμο μας μοναδικά, με αίσθημα κι αγάπη.
Και η Αθήνα μας, σαν καπνιστό τσουκάλι οινομαγειρείου χωρίς φωτιά και θέρμανση, ζει την αγιότητα των ημερών, σκυθρωπά, άχαρα και κουρασμένα. Οι δρόμοι σκοτεινοί, για οικονομία βέβαια ηλεκτρισμού, αλλά φαντάζουν απείρως σκοτεινότεροι, έτσι καθώς περιέχουν ολοένα και περισσότερο, αναίδεια, αναπηρία και ανανδρία.
Η δυστυχία ολοφάνερη στα μάτια των γερόντων, που φεύγουν κάθε μέρα από κοντά μας θλιμμένοι κι απροστάτευτοι, γνωρίζοντας καλά πια πως γεννήσανε, λειψούς ανθρώπους και πολύ χιόνι, που ατέλειωτα θα τους σκεπάζει στους αιώνες. Τα κάλαντα, τα δώρα και οι αγιασμοί, δεν πείθουνε κανένα ότι προσφέρουνε αγάπη και παράδοση. Μόνο τα πρόσωπα μερικών παιδιών και μερικών γριών που περιφέρονται θλιμμένες, είναι ό,τι διαθέτει ο κόσμος μας, για ν’ αγαπάς τις μέρες τούτες.
Κι έτσι που ο μύθος των Χριστουγέννων έγινε δίσκος τουρισμού, ζωγραφική σε λαϊκή αγορά, σύνθημα αυτοκόλλητο σε πρακτορείο Προ-Πο, βγήκανε για σεργιάνι χιλιάδες αυτοκίνητα, να πουν τα κάλαντα τα εθνικά, τα θρησκευτικά και τα καταναλωτικά. Πόσο μας ξεκουράζει αυτό το ράντισμα πετρέλαιου εις τας οδούς, για να στολίσουμε το σπίτι, για να φωτογραφίσουμε το στολισμένο κέντρο της πόλης, ν’ αφήσουμε τα δώρα μας στους τροχονόμους αστυνομικούς και τέλος να επιστρέψομε κατάκοποι την μεσημβρία σπίτι μας, για το απαραίτητο και παραδοσιακό γεύμα παραμονής.
Μάνος Χατζιδάκις
Η γέννηση του Χριστού και οι αμαρτίες των νεαρών μαθητών όταν παραβιάζουν τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας (απόσπασμα) – “Τα σχόλια του τρίτου”, Εκδόσεις Εξάντας
