Πολιτισμός

06/02/2021

Αζίζ Νεσίν. Ένας από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες της Τουρκίας.  Και όχι άδικα.

Γεννιέται στις 20 Δεκεμβρίου 1905 στην Κωνσταντινούπολη. Ο κατά κόσμον Μαχμούτ Νουσρέτ Νεσίν μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο καθότι έχασε τον πατέρα του σε μικρή ηλικία. Ύστερα, θα σπουδάσει στο Στρατιωτικό Λύκειο Kuleli , στη Στρατιωτική Ακαδημία και στη Στρατιωτική Σχολή Φυσικομαθηματικών Σπουδών .Θα φοιτήσει, επίσης, για δύο χρόνια στη Σχολή Καλών Τεχνών. Υπηρετεί ως αξιωματικός για αρκετά χρόνια, όμως το 1945 απομακρύνεται από τον στρατό με την κατηγορία της κατάχρησης καθήκοντος και εξουσίας. Είναι δεδομένο ότι ο στρατός δεν θα τον άντεχε πολύ ακόμα.

Κατά την ανατροφή του θα επηρεαστεί από τον ισλαμισμό. Ούτε αυτός μπόρεσε να τον χωρέσει. Όπως ο ίδιος θα πει :«Πάλεψα πολύ για να ξεπεράσω τη θρησκευτική επίδραση πάνω μου, χαίρομαι να βλέπω σήμερα νέους να σκέφτονται προοδευτικά, πράγματα που εγώ πέτυχα πολύ αργά, 32 χρόνων».

Μεταπηδά στην δημοσιογραφία. Η πένα του ήταν αιχμηρή και για αυτό και θα διωχθεί για τα γραφόμενά του (1947- Προύσα ), αλλά πεισματικά θα εκδώσει διάφορες εφημερίδες (Malumpasa, Merhumpasa, Ali Baba, Bizimpasa και Hur Markopasa).

Τον Σεπτέμβριο του 1955 θα κατηγορηθεί για την οργάνωση του πογκρόμ εναντίον Ελλήνων της Πόλης. Όπως αποδείχθηκε προφανώς και δεν συμμετείχε στις ενορχηστρωμένες από τις μυστικές υπηρεσίες επιθέσεις.  Την προσωπική του μαρτυρία κατέθεσε στο βιβλίο του «Να κρεμαστούν σαν τα τσαμπιά», το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Καστανιώτη».

Θα επηρεαστεί εμφανώς από τον μαρξισμό:«Στην Τουρκία μάθαμε το σοσιαλισμό συναισθηματικά. Πρώτα είδαμε την αδικία, τη φτώχεια. Αυτά μας δημιούργησαν τα ερωτηματικά. Αυτό δεν ήταν μόνο σε εμένα, αλλά και για πολλούς άλλους διανοούμενους».

«Δυο πράγματα δεν ευδοκιμούν στη χώρα μας. το ένα είναι το δέντρο του καφέ και το άλλο η Δ η μ ο κ ρ α τ ί α. Και τα δύο μας έρχονται από το εξωτερικό. Στα χώματά μας δεν μπορέσαμε ν’ αναπτύξουμε με κανένα τρόπο το δέντρο του καφέ. Το κλίμα της χώρας μας, το νερό, το χώμα, δεν είναι κατάλληλα για την ανάπτυξη του δέντρου αυτού. Οσο για τη Δ η μ ο κ ρ α τ ί α…»

Για τις ιδέες του θα εκδιωχθεί :«Εγώ δεν έκανα πολλά χρόνια στη φυλακή. Μόνο 5,5 χρόνια ανάμεσα στα έτη 1946-1960. Εμένα τουλάχιστον με πιάνανε αλλά και με άφηναν για λίγο. Όμως ο Ναζίμ Χικμέτ ήταν 15 χρόνια φυλακή συνέχεια. Φυσικά, αποτέλεσμα αυτού του κατατρεγμού, ήταν ότι δεν μπορούσα να δουλέψω, δεν μπορούσα να αποδώσω στο έργο μου»Ένα άρθρο του κατά της στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ στην Τουρκία του στοιχίζει 10 μήνες φυλακή και 4 εξορία, ενώ η συνεργασία του με τον Σαμπαχατίν Αλή (γνωστό συγγραφέα δολοφονημένο το 1963) στο χιουμοριστικό περιοδικό «Μάρκο Ρόζα» το 1946, είχε σαν αποτέλεσμα διώξεις, χάσιμο δουλειάς, σύλληψη κλπ.

Θα  πει :«Η θέση του διανοούμενου είναι ασφαλώς δίπλα στο λαό, και είναι χρέος του να αγωνίζεται συνέχεια γι’ αυτόν είτε μέσα από τις οργανώσεις των διανοουμένων ή μέσα από τις γραμμές του κόμματος της εργατικής τάξης».
Γνωστή είναι και η πρωτοβουλία του  «Επιστολή των Διανοουμένων» («Aydünlar Dilekçeci») κατά του πραξικοπήματος του στρατηγού Εβρέν(1980), όπου ασκούσε ανοιχτά κριτική ενάντια στο καθεστώς.
Θα αφήσει την τελευταία του πνοή στις 6 Ιουλίου 1995 στην Σμύρνη.
Ο Αζίζ Νεσίν, ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες της Τουρκίας, υπερασπίστηκε σε όλη του τη ζωή την ελευθερία στην κριτική, αλλά και τη σύνδεση της κριτικής με την πράξη του αγώνα για ένα καλύτερο αύριο. Χρησιμοποιούσε την σάτιρα με σκοπό να πυροδοτήσει την αμφισβήτηση και την πολιτική σκέψη.
Έχει επανειλημμένα βραβευτεί στην Τουρκία (Ένωση Τούρκων Θεατρικών Συγγραφέων, Τουρκική Ένωση Λογοτεχνών κ.ά.) και στο εξωτερικό (Βουλγαρία, Πολωνία, Σοβιετική Ένωση, Ρουμανία, Ιταλία, Φιλιππίνες).΄Το 1991 ήλθε στην Αθήνα για να παραλάβει το βραβείο ελληνοτουρκικής φιλίας «Αμπντί Ιπεκτσί». Έργα του έχουν μεταφραστεί σε τριάντα γλώσσες και στα ελληνικά. Το πιο γνωστό είναι ο «Καφές και η Δημοκρατία», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο».
Παραθέτουμε το θεωρούμε φοβερό ποίημα του «Σώπα, μη μιλάς»:

Σώπα, μη μιλάς, είναι ντροπή
κοψ’ τη φωνή σου, σώπασε
κι επιτέλους
αν ο λόγος είναι άργυρος
η σιωπή είναι χρυσός.

Τα πρώτα λόγια, οι πρώτες λέξεις
που άκουσα από παιδί
έκλαιγα, γέλαγα, έπαιζα
μου έλεγαν: «Σώπα».

Στο σχολείο μου έκρυψαν την αλήθεια τη μισή
και μου έλεγαν: «Εσένα τι σε νοιάζει; Σώπα!»
Με φιλούσε το πρώτο αγόρι
που ερωτεύτηκα και μου έλεγε:
«Κοίτα, μην πεις τίποτα, και σώπα!».

Κοψ’ τη φωνή σου, μη μιλάς, σώπαινε.
Κι αυτό βάστηξε μέχρι τα είκοσί μου χρόνια.
Ο λόγος του μεγάλου, η σιωπή του μικρού.

Έβλεπα αίματα στα πεζοδρόμια
«Τι σε νοιάζει, μου έλεγαν,
θα βρεις το μπελά σου, τσιμουδιά, σώπα».
Αργότερα φώναζαν οι προϊστάμενοι:
«Μη χώνεις τη μύτη σου παντού,
κάνε πως δεν καταλαβαίνεις και σώπα».

Παντρεύτηκα κι έκανα παιδιά και τα έμαθα να σωπαίνουν.
Ο άντρας μου ήταν τίμιος κι εργατικός
κι ήξερε να σωπαίνει.
Είχε μάνα συνετή που του έλεγε «σώπα».
Στα χρόνια τα δίσεχτα οι γείτονες με συμβούλευαν:
«Μην ανακατεύεσαι, πες πως δεν είδες τίποτα και σώπα».
Μπορεί να μην είχαμε με δαύτους γνωριμία ζηλευτή
μας ένωνε όμως το «σώπα».

Σώπα ο ένας, σώπα ο άλλος, σώπα οι επάνω, σώπα οι κάτω,
σώπα όλη η πολυκατοικία και όλο το τετράγωνο.
Σώπα οι δρόμοι οι κάθετοι κι οι δρόμοι οι παράλληλοι.
Κατάπιαμε τη γλώσσα μας.
Στόμα έχουμε και μιλιά δεν έχουμε.
Φτιάξαμε το σύλλογο του «σώπα»,
και μαζευτήκαμε πολλοί,
μια πολιτεία ολόκληρη, μια δύναμη μεγάλη
αλλά μουγκή!
Πετύχαμε πολλά και φτάσαμε ψηλά, μας δώσανε και παράσημα
κι όλα πολύ εύκολα, μόνο με το «σώπα».
Μεγάλη τέχνη αυτό το «σώπα».
Μάθε το στα παιδιά σου, στη γυναίκα σου και στην πεθερά σου
κι αν νιώθεις την ανάγκη να μιλήσεις, ξερίζωσε τη γλώσσα σου
και καν’ την να σωπάσει.
Κοψ’ τη σύρριζα.
Πέταξε την στα σκυλιά.
Το μόνο άχρηστο όργανο απ’ τη στιγμή
που δεν το μεταχειρίζεσαι σωστά.
Δεν θα έχεις έτσι εφιάλτες, τύψεις κι αμφιβολίες.
Δεν θα ντρέπεσαι τα παιδιά σου
και θα γλιτώσεις απ’ το βραχνά
να μιλάς χωρίς να μιλάς
να λες «έχετε δίκιο, είμαι με σας».

Αχ, πόσο θα ήθελα να μιλήσω ο κερατάς
και δεν θα μιλάς,
θα γίνεις φαφλατάς,
θα σαλιαρίζεις αντί να μιλάς.
Κόψε τη γλώσσα σου, κοψ’ την αμέσως.
Δεν έχεις περιθώρια. Γίνε μουγκός.
Αφού δε θα μιλήσεις, καλύτερα να το τολμήσεις
κόψε τη γλώσσα σου.

Για να είσαι τουλάχιστον σωστός
στα σχέδια και τα όνειρά μου
ανάμεσα σε λυγμούς και παροξυσμούς
κρατώ τη γλώσσα μου
γιατί νομίζω πως θα έρθει η στιγμή
που δε θ’ αντέξω
και θα ξεσπάσω
και δε θα φοβηθώ
και θα ελπίζω
και κάθε στιγμή το λαρύγγι μου θα γεμίζω
μ’ έναν φθόγγο
μ’ ένα τραύλισμα
με μια κραυγή
που θα μου λέει:
ΜΙΛΑ !

Αρθρογράφος: Φίλιππος Πόλο

Πρόσφατα Άρθρα